donderdag 12 oktober 2017

Sloopers





Het gebouw was dichtgetimmerd, ik heb er nooit in rond kunnen kijken. Vandaag voor het eerst en meteen voor het laatst. Te lezen valt aan de binnenzijde dat vóór de invoering van de spelling-Marchant* een rookverbod werd ingesteld. Een sloopersbedrijf heeft er korte metten mee gemaakt.




*1934


donderdag 28 september 2017

Ida in brons

De Zutphense kunstenaar Helma Schellingerhoudt maakt een bronzen beeld van de dichter Ida Gerhardt (1905-1997). Het wordt medio 2018 geplaatst op de IJsselkade.

Helma Schellingerhoudt zet twee Idaatjes op de grote tafel in haar atelier aan de Marsweg in Zutphen. Ida Gerhardt ten voeten uit, ter grootte van een Oscar. De voorstudies zijn gegoten in polyurethaan, het brons blijft voorbehouden aan het echte beeld. ,,Dat wordt 1,65 meter hoog. Ongeveer de lengte van Ida Gerhardt.”

Even later arriveert burgemeester Annemieke Vermeulen. Met de beeldjes als toepasselijk decor zetten zij en Schellingerhoudt hun handtekening onder de officiële opdracht van de gemeente aan de kunstenaar.

fotograaf Kevin Hagens in actie.

Het plan werd een jaar geleden geboren. Bij zijn aftreden als directievoorzitter van het bedrijf  Reesink vroeg Yvonne van der Houwen (voormalig wethouder) aan Bernard ten Doeschate of hij een ‘startkapitaaltje’ beschikbaar wilde stellen voor een project om Gerhardt ‘duurzaam in Zutphen te verankeren’. 

Krans, een van de initiatiefnemers: ,,Het idee leefde in de stad en ik mocht daar een beetje de spreekbuis van zijn. Hoogleraar Nederlandse letterkunde Marita Mathijsen beklaagde zich er tijdens een lezing in Zutphen over dat er zo weinig beelden zijn van historische figuren. Het lijkt niet bij de Nederlandse cultuur te passen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Fransen. Dat heeft me aan het denken gezet.” Er staat één ander beeld van een dichter (en krijgsman) in Zutphen: Sir Philip Sidney aan de Coehoornsingel.

Schellingerhoudt noemt de opdracht ‘een leuke uitdaging’. Ze maakt haar beelden (meestal alleen hoofden) door met de betreffende personen ‘in gesprek te gaan’. In het geval van Gerhardt kan dat niet lijfelijk. De dichter, die lang in Eefde woonde, overleed twintig jaar geleden in Warnsveld.  Toch heeft Schellingerhoudt het over een gesprek. ,,Het is een andere laag dan alleen maar kijken. Er zijn foto’s van haar, maar die zijn plat. Als beeldhouwer heb je meer nodig om de ruimtelijke vorm te pakken. Elk rimpeltje moet kloppen.”

De bronzen Ida krijgt een plek bij de monding van de Berkel . ,,Niet op een sokkel, maar gewoon, alsof ze wandelt langs de rivier. Als je dat wilt, kun je even naast haar gaan staan.” 

(een korte versie verscheen in de Stentor, 28 september 2017)
© 2017 sander grootendorst

zondag 24 september 2017

Krokodilletranen


Een houten krokodil in Utrecht voelt hoe het is om een dode boom te zijn.


© 2017 sander grootendorst

dinsdag 29 augustus 2017

Burn-out: permafrost

Sonnet aan de inwoners van Siberië & Canada


Ik had nooit zoveel zorgen en nooit zo weinig.
Een fietstocht de stad uit, niet terug vóór de regen,
burn-out-verschijnselen aan mn baas verzwegen,
maagpijn waarover ik mijn gedachten ’s nachts pijnig.

Een schimmel heeft de zelfgemaakte jam bedorven,
dus moeten er boodschappen worden gedaan.
Bij het zaalvoetbal is mijn bril stukgegaan,
met de blik op oneindig ben ik huiswaarts gezworven.

Ik denk dat in minder dan tienduizend dagen
hefboomfondsen dit land overspoelen.
Dan zal ik mij nergens nog veilig voelen.
Mn baas heeft mij tegen die tijd ontslagen.

Maar hoe groot deze zorgen voor mij ook zijn,
in verhouding tot die van u zijn ze klein.






Niet eerder gepubliceerd gedicht uit 2006.
De permafrost ontdooit helaas nog sneller dan toen bekend was:

© 2006/2017 Sander Grootendorst 

zaterdag 19 augustus 2017

Maandruppels


Zoals een insect eitjes afzet op bladeren, heeft een regenbui druppels afgezet op een hekwerk langs de snelweg. Met grote nauwkeurigheid en schijnbaar gevoel voor regelmaat. Gefotografeerd lijken het allemaal witte maansikkeltjes. Eén zonnestraal, één windvlaag, en ze zijn weer verdwenen. Alleen het ogenblik telt. 


© 2017 Sander Grootendorst

zondag 13 augustus 2017

Vakantiedwang


Gedurende de zomer schrijf ik elke zaterdag een natuurcolumn in de Stentor. Toen ik dat begin juni rondvertelde, was een van de meest gehoorde reacties: "Maar dan kun je helemaal niet op vakantie! Hoe moet dat nu?" Toen begreep ik dat er zoiets bestaat als vakantiedwang. Een contradictio in terminis, want vakantie komt van het Latijnse 'vacare' en dat betekent: vrij zijn.
Het is misschien überhaupt een van de meest gestelde vragen, gespreksonderwerpen, het hele jaar door: "Nog vakantieplannen?" (En variaties daarop).
'Vakantiedwang', een veredelde vorm van 'werkdruk'. Een zomerse verplichting.
Voor vakantie hoef je niet per se op reis. Integendeel. Niet per se in de file zuidwaarts te staan op Zwarte Zaterdag en niet per se aan te sluiten in een drie kilometer lange wachtrij voor een balie op Schiphol. Niet per se dagenlang in een staat van opperste verveling aan het strand te bivakkeren in een land waar een hittegolf heerst. Je kunt bijvoorbeeld wel op een erf niet ver van de IJssel de hommels bestuderen die van de blauwe bloemen heen en weer naar hun nest vliegen. Ze dragen speciale tasjes om stuifmeel in te vervoeren. Daarover gaat de aflevering volgende week.


© 2017 Sander Grootendorst

n.a.v. een Facebookbericht van Hans Mellendijk, die schreef over een column van Ann de Craemer in De Morgen.

maandag 7 augustus 2017

Verfijnd spektakel

Het poëziepodium is een vast onderdeel van de Achterhoek Spektakel Toer. Dat podium deelde ik in Ulft met niet de minsten: Kira Wuck uit Amsterdam, met haar indringende licht-absurdistische poëtische teksten, Margót Veldhuizen, stadsdichter van Enschede, met haar in Twente en op Sardinië gewortelde rijke beeldtaal en bandoneonnist annex podiumdier @Jacqueline Edeling uit Den Haag. Zij begeleidde de drie dichters telkens bij één gedicht. In mijn geval voorzag ze het gedicht 'Verdwaald' van de klanken van de concertina. Ik droeg een verkorte versie voor. Het hele gedicht staat in Maatstaf (1988).
Ook op dit podium: het jonge duo – grootheden in spe – Lizzy Ossevoort uit Halle en Baer Traa (gitaar, zang) uit Rotterdam, dat met veel muzikaal gevoel nummers uitvoerde van grootheden als John Mayer en Bonnie Raitt. Eerder verfijnd dan spectaculair. Of beter geformuleerd: spectaculair goed.






© 2017 Sander Grootendorst
foto SG: Hans Mellendijk


zaterdag 5 augustus 2017

Slakkentelweekend


Het jaarlijkse Vlindertelweekend valt vooralsnog in het water. Geen nood, dan maken
we er het Slakkentelweekend van. Op één in de tuin alhier de segrijnslak met drie exemplaren.
And still counting.

© 2017 sander grootendorst

woensdag 2 augustus 2017

Vertraging


Dames, heren en overige reizigers, attentie. De bus heeft enkele jaren vertraging opgelopen.
Excuses voor het ongemak.


Sander Grootendorst © 2017

woensdag 26 juli 2017

Statig


Statig wandelt een ooievaar door een weiland bij Gorssel. Hier verzamelen de vogels zich voor de ophanden zijnde grote trektocht zuidwaarts. Medio augustus vertrekken ze met z'n allen. "Wie geeft daartoe eigenlijk het sein?", vraagt Cees van Doorn zich af.
Morgen meer in @deStentor.

Sander Grootendorst © 2017

maandag 10 juli 2017

Stentaurelia



Deze zomer elke zaterdag een natuurrubriek in de Stentor.
De eerste aflevering ging over de voorkeur van sommige vlindersoorten voor mest en zweet.
Op de foto een gehakkelde aurelia.



Sander Grootendorst © 2017

maandag 26 juni 2017

Eeuwig jong



Column in de Stentor, 26 juni 2017. Voorlopig de laatste. Gedurende de rest van zomer elke zaterdag de rubriek Natuurlijk Sander.

maandag 12 juni 2017

wolkenvlinder


Een nachtvlinder, de variabele spikkelspanner, rust uit op het keukenraam in de wolken.
Spanwijdte: 3,7 centimeter.


sander grootendorst © 2017

dinsdag 6 juni 2017

Sorry



In het nummer South Central Rain van R.E.M. zong Michael Stipe: "I'm sorry, I'm sorry." En  Elton John zong ooit: "Sorry seems to be the hardest word." Nog langer geleden Brenda Lee: "I'm sorry, so sorry. Please accept my apology."
Een medley van die drie liedjes nestelde zich gisteren in mijn hoofd, op de fiets onderweg in de avondschemering.
Het viel zo gauw niet te bedenken voor welk specifiek ongemak op een bordje langs de weg excuses werden aangeboden. Misschien voor het feit dat langzaam maar zeker de duisternis inviel?
Er is veel veranderd de afgelopen honderd miljoen jaar, maar het invallen van de duisternis is al die tijd hetzelfde gebleven.
Zou een lantarenpaal het hebben begeven?
Magnifiek was het wolkendek, dat de laatste restjes zonnestralen opving. Voor mijn gevoel moest toch een groter ongemak bedoeld zijn, een existentieel, metafysisch ongemak.
Sorry als ik het verkeerd begrepen mocht hebben.

Sander Grootendorst © 2017


zaterdag 27 mei 2017

Brood, wijn en poëzie

Een dichterlijke fles wijn op een warme voorzomeravond kan geen kwaad. Zolang het niet liederlijk wordt. Staringwijn, vandaag en morgen te koop op landgoed De Wildenborch, waar wordt gevierd dat dichter en landman A.C.W. 250 jaar geleden werd geboren. Er is ook Staringbrood verkrijgbaar, naar een recept uit een kookboek van A.C.W. En vergeet niet te luisteren naar leerlingen van het Staring College, die getalenteerd musiceren en dichten. 

sander grootendorst (c) 2017




donderdag 18 mei 2017

voorjaarsbloem, voorjaarsvlinder

Fluitenkruid, overal aanwezig in mei, ook op landgoed De Wildenborch. Niet zozeer in trek bij dagvlinders, met uitzondering van het landkaartje. Waarvan nu de voorjaarsgeneratie te zien is.
(De zomergeneratie heeft een ander uiterlijk).

© 2017 Sander Grootendorst

dinsdag 16 mei 2017

Geringd in de toren

Filmbeelden van het ringen (en opmeten) van jonge slechtvalken boven in de toren van de Walburgiskerk in Zutphen. Op de foto een van de drie kuikens, en een stukje van de tweede.


© 2017 sander grootendorst | de Stentor

woensdag 10 mei 2017

wijdbeens


deze beuk staat met beide benen op de grond.
hij loopt zelf niet weg, al lijkt hij aanstalten te maken.
je kunt er onderdoor lopen. 

© sander grootendorst

donderdag 13 april 2017

Schone schoenen



Door een internetstoring bij KPN scheelde het weinig of mijn column had vorige week de krant niet gehaald. Een erg klein minirampje vergeleken bij wat er verder zoals in de wereld gebeurt, maar toch. Ik werd herinnerd aan een recent artikel in de Stentor waarin de elektriciteitsbedrijven Alliander en Enexis hun zorg uitspraken over het groeiend tekort aan technici. Het aantal storingen neemt toe en verhelpen duurt steeds langer. ,,De hele elektriciteitssector heeft zeker vierduizend extra technici nodig", zei een woordvoerder. Gaan zitten stampvoeten achter je computer verhelpt niets en (zodra-die weer functioneert) haatmails sturen naar KPN evenmin. Geen technologie zonder technici.Maandag was ik bij de Cleantech Battle in Zutphen, het epicentrum van Cleantech Oost-Nederland. ‘Cleantech battle’ klinkt eigentijdser en spannender dan ‘schone technologie-wedstrijd’, maar het is wel jammer dat het woordje ‘schoon’ afvalt: want de oplossingen die jongeren bedenken om milieu- en daardoor mensvriendelijke technologie te ontwikkelen, zijn van grote schoonheid.
Zo’n idee van Etty Hillesum-scholiere Milou Berends, om hardloopschoenen tot batterij-opladers te promoveren, is niet alleen technologie maar ook kunst. En ik probeerde me het supermooie apparaat voor te stellen dat de uit Deventer afkomstige student Ids Kersten heeft uitgekiend: een fresnel-lens gecombineerd met een zonnecollector als ingenieuze temperatuurregelaar in kascomplexen.
De uiteindelijke winnaar, Pim Duterloo uit Voorst, had iets bedacht tegen lekkages in persluchtleidingen. Ook de technologie lijkt zich langs evolutionaire lijnen te voltrekken: zoals de natuur een plant bijvoorbeeld steeds beter wapent tegen insectenvraat, zo wapent in dit geval Pim die leidingen tegen lekkages.



Mijn jongensdroom was het een vliegtuig te ontwerpen, gemaakt van veren. Veren worden tot de meest briljante natuurlijke ‘uitvindingen’ gerekend: zij zorgden ervoor dat de dinosauriërs niet uitstierven maar verder door het leven gingen… als vogels. Vliegtuigen zijn met hun herrie en hun enorme luchtvervuiling onderhand de dinosauriërs onder de menselijke uitvindingen, kortom: een aardige cleantech-uitdaging.

Zo’n lesje in duurzaamheid lijkt me geschikt om de grootste politieke dinosauriërs – zij die nog geloven in fossiele brandstof – op het rechte pad te brengen. Ik geef mijn toekomst graag in de schone handen van slimme studenten.













sander grootendorst / de stentor © 2017

dinsdag 4 april 2017

Zwaluwen


Zoals Jan Curré jaarlijks op de eerste zwaluwen wacht, zo wacht ik jaarlijks op het telefoontje van Jan Curré. Vrijdagochtend belde hij vanuit zijn woning in Klein Dochteren: ,,Mijn vrouw en ik hoorden het ons zo bekende geluid van de zwaluw en we sprongen van blijdschap uit bed.” Twee boerenzwaluwen waren na een lange reis uit Afrika veilig in hun lente- en zomerverblijf teruggekeerd. ,,We hadden er dagenlang naar uitgekeken, het luikje van de deel alvast opengezet en doorzichtig plastic aangebracht.” Dat laatste vanwege de uitwerpselen van de vogels, kleine keerzijde van hun dartele aanwezigheid.
Even later ontving ik, ook al traditiegetrouw, een mailtje van Arend Heideman. Met opnieuw een blijde boodschap: Heden is om elf uur in boerderij Stokkink te Gelselaar de eerste boerenzwaluw van het jaar 2017 verschenen. 
Altijd een plechtig moment.
Ik deelde in de feestvreugde, hoewel ik nog geen zwaluw had gezien. Het was of ik ze  kon horen kwetteren – waarvoor ik als stadsbewoner eerst een eind moet fietsen: boerenzwaluwen, hun naam zegt het al, zijn plattelandsbewoners.
Er was vorige week ook slecht natuurnieuws: de weidevogels staan er zeer beroerd voor. Goed dat de krant het meldt.  Want niet-aanwezigheid – het grote zwijgen van kieviten, grutto’s en leeuweriken – valt veel minder op dan aanwezigheid: ,,Wat moet dat een kakofonie van geluid zijn geweest op het boerenerf vroeger”, zei de Lochemse vogelaar Hans van Hoorn laatst op een stille lentedag.
Over de oorzaken is veel gezegd en geschreven. Het begint er al mee dat je steeds verder moet fietsen om het platteland te bereiken, je ploegt je door nieuwbouwwijken. Het platteland daarachter is zo grootschalig geworden dat weidevogels er nauwelijks nog kunnen overleven. Boeren krijgen de schuld, maar voor hen is het óók een kwestie van overleven. Je kunt moeilijk tegen ze zeggen: hou daar eens mee op. Meer boeren dan je denkt zijn zelf natuurliefhebber, net als die zwaluwmannen. Het probleem zit veel dieper. In de belachelijk lage prijs van een pak melk bijvoorbeeld. En in ondoorzichtige subsidiestromen.
Soms zou je denken: had de mens het geld maar nooit uitgevonden. Dan gingen we dartel door het leven als zwaluwen.


De Stentor, 2 april 2017
© Sander Grootendorst

maandag 27 maart 2017

voorwaarts naar de oorsprong

Slide-gitarist Hamid Reza Behzadian en sopraan Helene Kalisvaart mengden zondagmiddag in Dat Bolwerck Iraanse, West-Europese en Amerikaanse klanken tot een tijdloos geheel. Juist die nieuwe combinatie voerde de toehoorders terug naar de oorsprong van muziek. En die is makkelijk te lokaliseren: de oorsprong van de muziek is, al duizenden jaren, het menselijk hart. En we kregen sterk het gevoel dat dat zo zal blijven.
Het duo luisterde de opening op van een expositie met werk van Editha Verbaan. Daarover later meer.

Dit alles gefilterd in magistraal licht.
https://youtu.be/DHDVQPK02s8



sander grootendorst © 2017

maandag 20 maart 2017

filmrecensie
















LA LA Land

Stad van sterren, stad van stof
waarvan dromen zijn gemaakt
en films, niet altijd even goed:
dat is geen punt, we doen alsof
een dun verhaaltje ons toch raakt.
Er vloeit een traantje maar geen bloed
in tijdloos vluchtig Hollywood.

[voor Eke, Roos en Marijne]

gezien: Luxor, Zutphen, 19 maart 2017
© Sander Grootendorst

dinsdag 14 maart 2017

het raam


                                                       sander grootendorst © 2017

vrijdag 10 maart 2017

le premier papillon




in het vroege voorjaar is nog weinig nectar voorhanden. vlinders drinken van laag-bij-de-grondse bloemen als blauwe druifjes, krokussen en speenkruid.

foto boven: mannetjescitroenvlinder op klimop (10 maart), waarin hij waarschijnlijk overwinterde.
foto onder: vrouwtjescitroenvlinder op speenkruid (27 maart).




© 2017 sander grootendorst



vrijdag 3 maart 2017

tegen de avond
















tegen de avond zoekt het zonlicht in het bos een plek voor de nacht


sander grootendorst
© 2017 

maandag 20 februari 2017

Benedendijks

Hoe vaak ben ik al niet over de dijk in Olst gereden, voorbij de Veerweg, richting Zwolle, zonder te weten dat zich benedendijks een klein koninkrijk bevindt? Klein Koninkrijk, zo moet ik het schrijven, met hoofdletters, het is de naam van een gebouw met een ‘huiskamerpodium’. Ik had er wel eens over gelezen, maar nooit het plan opgevat erheen te gaan.




De aanleiding om dat zaterdagavond te doen was dat mijn Amsterdamse broer Martijn een optreden van muzikaal theatergezelschap Flint van mooie beelden en mooi lcht zou voorzien – dat is zijn vak.
De huiskamer bleek er een van fors formaat, de mijne in Zutphen past er een keer of zes in. Hij zat vol, je merkt de laatste tijd steeds vaker dat voorstellingen in kleinere theaters uitverkocht zijn. Het intieme karakter ervan spreekt aan, je bent dichter bij de artiesten, krijgt bijvoorbeeld de informatie door dat contrabassist Ernst Glerum voorafgaand aan het concert bij zijn moeder in Deventer was wezen eten. Ook voor trombonist Wolter Wierbos was Olst een beetje thuiskomen, hij is geboren in Holten. Ze speelden allebei ongelooflijk goed, Glerum ook nog op piano. Ze zorgden voor een nu eens rauwe, dan weer speelse begeleiding van de gedichten van de Zuid-Afrikaanse Antjie Krog, met grote intensiteit voorgedragen door Felix Strategier, die er ook nog bij zong en accordeon speelde. Hij praat Afrikaans zoals een ras-Amsterdammer Amsterdams. Of een ras-Olstenaar Olsts.
Vanuit Klein Koninkrijk werd het publiek meegevoerd naar Zuid-Afrika. Dat verre, zinderende land, waar de effecten van Apartheid nooit geheel zijn uitgebannen, lag opeens een avondje benedendijks. 
Je hoeft niet ver langs de IJssel te reizen om veel van de wereld te weten te komen. We lieten ons door de vier kunstenaars leiden en begrepen opeens meer van jazz: hoe diep die muziek in Afrika geworteld is. En van de kracht van poëtische taal in tijden waarin politieke taal het voor het zeggen heeft.
Krogs poëzie gaat wel óver politiek. Ik ving tekstflarden op zoals: ‘geen sukkel verkrampt vastklampt aan ’t oude parlament’. En ik dacht: in aanloop naar de verkiezingen ga ik nog veel meer theatervoorstellingen bezoeken.

© 2017 Sander Grootendorst / de Stentor

dinsdag 14 februari 2017

Valentijnsdag


Ik ben het hele jaar romanticus
maar niet op 14 februari:
allemaal commerciële bombarie
– volkomen onromantisch dus.



© 2017


vrijdag 10 februari 2017

Trump

Deze man raakt snel verbitterd
wanneer zijn ego wordt geraakt
of zijn belang in dubieuze projecten. 
Het toppunt van democratische gekte: 
ze hebben Trump tot president gemaakt

(Een van de gedichten bij de Stentor-Lichtjeswandeling, Radio Kootwijk, 27 december 2016. En toen was-ie nog niet eens geïnaugureerd).





















© Sander Grootendorst (tekst)

© de Stentor (beeld)

donderdag 2 februari 2017

A Quiet Passion

We bezochten in filmtheater Luxor te Zutphen de aangrijpende film A Quiet Passion over het leven van de dichter Emily Dickinson (1830-1886). Hoofdrol: Cynthia Nixon. Regie: Terence Davies. De Nederlandse vertaling was niet altijd even sterk. Dickinson was haar tijd ver vooruit met haar eigenzinnige poëzie, die tijdens haar leven slechts door een paar vertrouwelingen werd gelezen. Sporen van het werk van William Shakespeare en Ralph Waldo Emerson zijn in haar gedichten en brieven terug te vinden.

Sonnet 155.
voor Emily Dickinson van William Shakespeare

De bewegingen tijdens mijn droom
omarmen de dood en het leven –
dag en nacht worden opgeheven
naar een andere tijd autonoom.

Uit de aanwezigheid van iedereen
– zij die er waren en zij die er zijn –
blijkt dat van alle liefde en pijn
die ik ooit heb gevoeld niets verdween.

Elk gezicht, elk beeld, elk woord
wordt een ster, die, al is hij gedoofd,
altijd nog licht uitzendt in ons hoofd
– wat ooit werd gezegd blijft gehoord.

En wat ooit werd gedacht blijft geschreven
ook als wij zelf allang niet meer leven.





Sander Grootendorst / Vlinderwerk © 2017

woensdag 1 februari 2017

ik schrijf je bij me: the movie



Poëzietheater Vlinderwerk: ik schrijf je bij me. Première 29 januari 2017 in filmtheater Luxor tijdens "Poëziecircus". Tekst: Eke Mannink. Muziek: Mariëtte Hehakaya. Beeld/montage: Sander Grootendorst
© Vlinderwerk 2017

vrijdag 13 januari 2017

Rietgorzen




Een groepje rietgorzen streek vanmorgen neer langs de Berkel, dit zijn er twee van. Goed dat her & der nog plukjes zogenoemd onkruid staan waarvan vogels de zaden eten, zo komen ze de winter door. Bij het maaibeheer zou veel meer rekening gehouden kunnen worden met vogelmaaltijden. Nu wordt het landschap in augustus en september grotendeels kaalgeschoren, ook langs paadjes waar dat totaal niet nodig is. De medewerkers van de maai- en snoeiafdeling hebben het volste recht op meer snipperdagen.


Sander Grootendorst © 2017

vrijdag 6 januari 2017

Ochtendwandeling



Winterkou geeft de zandkorrels pootjes.
Als witte spinnetjes trippelen de ijskristallen over het bevroren pad.

© 2017 sander grootendorst