vrijdag 20 oktober 2017

Links de dijk, rechts de kust


Links de dijk van de Noordoostpolder nabij Zwarte Hoek, rechts de oude Zuiderzeekust. Maar die tijd komt nooit weer. Een tocht over het water van Zwolle naar Zwolle over de IJssel, het Ketelmeer, het Zwarte Meer en het Zwarte Water leert de opvarenden hoezeer het landschap in de loop der eeuwen door mensenhand is getemd.
 Het water is een vijand, je wordt erdoor verzwolgen, maar ook een vriend, die je naar handelspartners aan de Oostzeekust voert. In het Ketelmeer, nog geen tweeënhalve meter diep, bevindt zich een veertig meter dieper depot waarin zwaar verontreinigd slib wordt gestort: het IJsseloog. Het oog van de naald. De mens moet steeds weer maatregelen nemen om zijn eigen schijnbaar winstgevende acties, waarmee hij de aarde – en ten slotte zichzelf –   te gronde kan richten, te herstellen. Het is vaak kantje boord, maar de kwaliteit van het oppervlaktewater is sinds de jaren zeventig tenminste sterk verbeterd.
 In het Ketelmeer en het Zwarte Meer zijn als extraatje voor de natuur met het uitgegraven zand eilanden opgeworpen. Op een ervan broedt de zeearend. We zagen hem niet tijdens de Stentor-vaartocht donderdag. Wel veel aalscholvers en Canadese ganzen. En een ijsvogeltje, maar als gids ben je altijd te laat als je roept en wijst: ijsvogeltje! Want die fluorescerend groenblauwe miniatuur gaat er gewoontegetrouw supersnel vandoor.
 Groen, blauw en grijs zijn de overwegende kleuren tijdens het rondje door deze Delta, dat bijna de vorm heeft van de Griekse letter D, de ∆, waarnaar het fenomeen genoemd is. De Grieken doelden op de Nijldelta en ze kenden allicht de nijlgans, die daar toen ook al moet zijn voorgekomen. Nijlganzen vestigden als ontbrekende schakel tussen de beide delta's donderdag bij herhaling de aandacht op zich. Het zijn zogenoemde exoten, ontsnapt uit gevangenschap, ze horen hier van origine niet thuis.
 Maar wat is van origine? De mensenhand ging zo tekeer dat van al het vroegere weinig heel is gebleven. We zijn zelf onderdeel van de ontwikkelingen die we ondergaan en aansturen. Wel valt te hopen – het onderwerp werd aangekaart door passagiers, vertrouwelingen van het waterrijke open landschap –, dat de roofzuchtige stad Zwolle niet nog verder oprukt in het gebied waar eens de mattenbiesvlechters te keer gingen: zij hielden het landschap open voor een vogel als de bruine kiekendief – die zag ik ook nog in een flits, net benoorden de uit haar voegen gegroeide stad.
 Water en land verhouden zich tot elkaar als lichaam en geest, ze trekken al miljoenen jaren samen op. Er moet evenwicht bestaan, anders loopt het geheid mis. De stad, kort van memorie, kan alleen bestaan in het besef van dat evenwicht.

Sander Grootendorst © 2017



donderdag 12 oktober 2017

Sloopers





Het gebouw was dichtgetimmerd, ik heb er nooit in rond kunnen kijken. Vandaag voor het eerst en meteen voor het laatst. Te lezen valt aan de binnenzijde dat vóór de invoering van de spelling-Marchant* een rookverbod werd ingesteld. Een sloopersbedrijf heeft er korte metten mee gemaakt.




*1934


donderdag 28 september 2017

Ida in brons

De Zutphense kunstenaar Helma Schellingerhoudt maakt een bronzen beeld van de dichter Ida Gerhardt (1905-1997). Het wordt medio 2018 geplaatst op de IJsselkade.

Helma Schellingerhoudt zet twee Idaatjes op de grote tafel in haar atelier aan de Marsweg in Zutphen. Ida Gerhardt ten voeten uit, ter grootte van een Oscar. De voorstudies zijn gegoten in polyurethaan, het brons blijft voorbehouden aan het echte beeld. ,,Dat wordt 1,65 meter hoog. Ongeveer de lengte van Ida Gerhardt.”

Even later arriveert burgemeester Annemieke Vermeulen. Met de beeldjes als toepasselijk decor zetten zij en Schellingerhoudt hun handtekening onder de officiële opdracht van de gemeente aan de kunstenaar.

fotograaf Kevin Hagens in actie.

Het plan werd een jaar geleden geboren. Bij zijn aftreden als directievoorzitter van het bedrijf  Reesink vroeg Yvonne van der Houwen (voormalig wethouder) aan Bernard ten Doeschate of hij een ‘startkapitaaltje’ beschikbaar wilde stellen voor een project om Gerhardt ‘duurzaam in Zutphen te verankeren’. 

Krans, een van de initiatiefnemers: ,,Het idee leefde in de stad en ik mocht daar een beetje de spreekbuis van zijn. Hoogleraar Nederlandse letterkunde Marita Mathijsen beklaagde zich er tijdens een lezing in Zutphen over dat er zo weinig beelden zijn van historische figuren. Het lijkt niet bij de Nederlandse cultuur te passen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Fransen. Dat heeft me aan het denken gezet.” Er staat één ander beeld van een dichter (en krijgsman) in Zutphen: Sir Philip Sidney aan de Coehoornsingel.

Schellingerhoudt noemt de opdracht ‘een leuke uitdaging’. Ze maakt haar beelden (meestal alleen hoofden) door met de betreffende personen ‘in gesprek te gaan’. In het geval van Gerhardt kan dat niet lijfelijk. De dichter, die lang in Eefde woonde, overleed twintig jaar geleden in Warnsveld.  Toch heeft Schellingerhoudt het over een gesprek. ,,Het is een andere laag dan alleen maar kijken. Er zijn foto’s van haar, maar die zijn plat. Als beeldhouwer heb je meer nodig om de ruimtelijke vorm te pakken. Elk rimpeltje moet kloppen.”

De bronzen Ida krijgt een plek bij de monding van de Berkel . ,,Niet op een sokkel, maar gewoon, alsof ze wandelt langs de rivier. Als je dat wilt, kun je even naast haar gaan staan.” 

(een korte versie verscheen in de Stentor, 28 september 2017)
© 2017 sander grootendorst

zondag 24 september 2017

Krokodilletranen


Een houten krokodil in Utrecht voelt hoe het is om een dode boom te zijn.


© 2017 sander grootendorst